Bildung oder Büldung?
Wär si Bildung in dr 50er Johr oder friähjer am Gymnasium erfahre het, wird sich noch an qui, quae, quod erinnere. Latiin isch dertemol d erscht Bildungssproch gsii. Ich gher scho zu dr Generation, wu Änglisch glehrt het, e Minderheit het aber aü in dr 60er Johr noch s Groß Latiinum gwehlt. Mir hän als miäße lache, mir Ängländer, wänn als d Latiiner dur d Gäng vu dr Schuel gwandlet sin un qui, quae, quod, ..., quocum, quacum, quo usw. vor sich hii quakt hän. Sälli - oder e Deil vu-nene - hän drfir driber glacht, ass mir Alemannisch quakt hän. Hit dänk-i, s wär guet, wänn ich meh Latiinisch kennt. Wämmer ebis nit ka un sich noch ebis druf iibildet, ischs Büldung. Bildung isch, wämmer viil ka, un do kennt aü Latiinisch un Alemannisch drzue ghere.
Alemannisch ka mer lehre wiä jedi ander Sproch. S het e eigeni Grammatik. I zeigs emol am Bejspiil vu qui, quae, quod:
| Latiin | Hochditsch | Briisgauer Alemannisch | ||
| S
i n g u l a r |
Nom. | qui, quae, quod | der,
die,
das
(= welcher, welche, welches) |
wu
s Maidli, wu-mi gärn het, isch furt (das Mädchen, "wo" mich gern hat, ist fort) |
| Gen. | cuius | dessen, deren, dessen | wu
+
Possesivpronomen
s Maidli, wu si Vatter gstorbe isch, isch furt (das Mädchen, "wo sein" Vater gestorben ist ...) |
|
| Dat. | cui | dem, der, dem | wu
+
Personalpronomen
im
Dativ
s Maidli, wu-nem d Buppe naagheit isch, isch furt (das Mädchen, "wo ihm" die Puppe hinuntergefallen ist ...) |
|
| Akk. | quem, quam, quod | den, die, das | wu
s Maidli, wu-ni gärn han, isch furt (das Mädchen, "wo" ich gerne habe ...) |
|
| Abl. | a
quo,
a
qua,
quo
quocum, quacum, quo |
von
dem,
von
der,
von
dem
mit dem, mit der, mit dem |
wu
+
Präposition
+
Personalpronomen
im
Dativ
s Maidli, wu-ni ghert han vu-nem, isch furt (das Mädchen, "wo" ich "von ihm" gehört habe ...) s Maidli, wu-ni gange bi mit-em, isch furt (das Mädchen, "wo" ich gegangen bin "mit ihm" ... |
|
| P
l u r a l |
Nom. | qui, quae, quae | die | wu
alli Stiähl, wu do rumstehn, miän nuf (alle Stühle, "wo" da herumstehen, müssen hinauf) |
| Gen. | quorum, quarum, quorum | deren | wu
+
Posessivpronomen
d Kinder, wu ihri Eltere gstorbe sin, sin Waise |
|
| Dat. | quibus | denen | wu
+
Personalpronomen
im
Dativ
d Fraue, wu-ne d Männer gstorbe sin, heißt mer Wittfraue (die Frauen, "wo ihnen" die Männer gestorben sind, heißt man Witwen) |
|
| Akk. | quos, quas, quae | die | wu
d Lit, wu-si gsähne het, hän gwunke (die Leute, "wo" sie gesehen hat, haben gewunken) |
|
| Abl. | a quibus, quibuscum | von denen, mit denen | wu
+
Präposition
+
Personalpronomen
im
Dativ
d Derfer, wu d Broschäkt vu-nene sin, liige alli an dr Dreiseme (die Dörfer, "wo" die Prospekte "von ihnen" sind, liegen alle an der Dreisam) d Schärli, wu-mer gherbschtet hän mit-ene, hän guet ghaue (die Scherchen, "wo" wir geherbstet haben "mit ihnen", haben gut geschnitten) |
|
| --- | --- | --- | Die
erforderlichen
Possesivpronomen:
mi (mein), di (dein), si (sein), ihre (ihr), unser (unser; unsere), ejer (euer; euere), ihre (ihr) Die erforderlichen Personalpronomen im Dativ: vu-mr (= vu mir), vu-dr (= vu dir), vu-nem (= vu ihm), vu-nere (= vu ihre), vu-nis (= vu uns), vu-nich (= vu ejch), vu-ne oder vu-nene (= vu ihne) mit-mr (mit mir), mit-dr (sprich: midr) (mit dir), mit-em (mit ihm), mit-ere (mit ihr), mit-is (mit uns), mit-ich oder mit-inich (mit euch), mit-ene (mit ihnen) |
|
|
Des isch dr Wahnsinn! Ich will |
Un? Isch alemannischi Grammatik ebis fir dich? |